Skip to main content

Overwegingen

Op deze pagina vind je overwegingen van pastor Herwi Rikhof. Hier kun je de inspirerende woorden uit de mis rustig nalezen en laten bezinken.

Overweging Pinksteren 2026

Het was een mooie foto, dat wel, maar die foto had niets te maken met het artikel waar die
bij stond. Het artikel ging over overnames van uitvaart ondernemingen door buitenlandse
financiële organisaties. En de foto was genomen op 'onze' begraafplaats. Zoals gewoonlijk
liep ik met Marieke van Baarle voor de kist die door zes studenten op hun schouders
gedragen werd. Op de achtergond was onze Cenakelkerk te zien. Ik heb een protest
ingediend bij de krant, en Marieke ondersteunde dat. Die foto paste niet bij de tekst en ons
was ook niet om toestemming gevraagd. Een paar dagen later stond er een correctie in de
krant: de foto paste niet bij de inhoud. En gisteren kreeg ik een persoonlijk excuus per mail
over geen toestemming vragen, met een verwijzing dat de foto van het ANP was en onder
de vrije nieuwsgaring valt. Een incident dat weer duidelijk maakt hoe belangrijk beelden zijn,
maar ook hoe makkelijk misbruik kan plaats vinden en dan gaat het nog niet eens om IA
gegeneerde beelden. Dit is natuurlijk nog niet het misbruik dat op de sociale media plaats
vindt van mensen die als apen worden voorgesteld of een politicus die zich met een stralen
krans als een tweede Jezus presenteert.

We kennen het gezegde wel dat een beeld meer zegt dan duizend woorden, maar toen op
het programma Buitenhof nog foto's werden gepresenteerd als foto van de week, was er
wel altijd iemand die uitleg gaf waarom die foto zo bijzonder was en wat op die foto te zien
was. Ook in de krant zie ik zo nu en dan precies dat: uitleg bij een foto. Een van de
opvallende zaken in onze kerk is dat Piet Gerrits niet alleen verhalen uit de Schrift heeft
verbeeld, maar ook op allerlei plaatsen teksten heeft aangebracht. De teksten bijvoorbeeld
tussen de ramen die de sleutel zijn voor de verhalen die je daaronder kunt zien. En in al die
teksten komt de naam van de Heilige Geest voor, waardoor de verhalen, die op de zes grote
vlakken staan afgebeeld, verhalen worden over de werkzaamheid van de Geest in de jonge
kerk. De kringen van vlammen in de koepel zijn als ware de kringen van de steen in de vijver,
die zich doorzetten in de verhalen daaronder.

Het stond niet in het script dat de redactie van het Klokhuis had opgesteld voor de opname
in onze kerk van die koepel, maar ik zei tegen de Nizar, de presentator, toen we onder de
koepel stonden: als we die koepel goed willen zien moet we gaan liggen en dat hebben we
gedaan. Naast de paaskaars hebben we liggend over de koepel gepraat, over wat er is
afgebeeld, de Geest van Pinksteren, maar ook hoe anders het geluid klinkt onder een koepel
klinkt."Ik durf het bijna niet te vragen"zei Nizar tegen mij, "kunt u ook zingen?" en dat heb
ik toen maar gedaan liggend, het "laat juichen" uit de paaswake.

Maar terwijl ik daar lag, zag ik echt inderdaad anders dan wanneer ik hier sta of zelfs als ik
midden onder de koepel sta voor een rondleiding. Ik zag nog meer teksten en ook de tekst
op de boog tussen kerk en priesterkoor. Natuurlijk heb ik die tekst op de boog eerder
gezien, ook al is die niet zo goed zichtbaar als die tekst op de andere boog hier achter mij,
de tekst uit het visioen van het hemels Jerusalem: dat dit de woonplaats is, de woontente
van God bij de mensen. De tekst op deze boog is een tekst van Paulus uit zijn eerste brief
aan de Korinthiers, in een wat andere vertaling dan wij net hebben gehoord. "Niemand kan
zeggen Jezus is de Heer tenzij door de H. Geest." Het is een tekst die ik altijd wel gebruikt
heb als ik college moest geven over de H. Geest en over de Drie-eenheid en die ook altijd
wel een belangrijk rol daarbij gespeeld heeft, maar toen ik daar lag, misschien ook wel omdat ik bezig was na te denken over Pinksteren en waarover ik zou gaan preken, kwam die tekst meer binnen kwam dan gewoonlijk. Misschien ook omdat ik die tekst de afgelopen dagen niet geïsoleerd gelezen, maar als onderdeel van een indringend en diepzinnig betoog dat we net in de eerste lezing gedeeltelijk hebben gehoord hebben.

Paulus gebruikt in dit gedeelte het beeld van het ene lichaam met de vele ledematen, hij
verwijst in dat verband ook naar doop waardoor allerlei maatschappelijke verschillen niet
meer doorslaggevend zijn - Joden en Grieken, slaven en vrijen zijn immers door de doop
een lichaam, één eenheid geworden. Maar ik wil even stil blijven staan bij het begin, waar
die zin uit de boog in voorkomt, en wat direct op die zin volgt. Paulus noemt dan eerst
verschillende gaven en verbindt die aan de Geest, vervolgens noemt hij verschillende
vormen van dienstverlening en verbindt die aan de Heer en tenslotte noemt hij
verschillende werkzaamheden en verbindt dat aan God.

Paulus gebruikt hier niet de term 'Vader' maar voor mij is het duidelijk dat Paulus hier een
heel beknopte visie geeft op de werkzaamheid van God Vader Zoon en Geest in onze
geschiedenis, of moet ik zeggen van God Geest Zoon en Vader. Voor de werkzaamheid van
de Geest gebruikt hij de term 'gaven' die ook bij de Geest als gave past, een term die
doorklinkt wanneer hij aan het eind zegt dat wij allen in onze doop met de Geest zijn
gedrenkt. Voor de werkzaamheid van de Zoon, de Heer, Jezus gebruikt hij de term
'dienstverlening', een term die pas bij Jezus die zichzelf 'dienaar';noemt en bij het Laatste
Avondmaal de voeten van zijn leerlingen wast. Voor de Vader gebruikt Paulus de algemene,
overkoepelende term 'werkzaamheden', die als het ware de gave en de dienstverlening
omsluit. Een van de kerkvaders, Irenaeus van Lyon, heeft de Zoon en de Geest heel mooi de
twee handen van de Vader genoemd.

'Niemand kan zeggen Jezus is de Heer tenzij door de Geest', door de werkzaamheid van de
Geest, door de gave van de Geest. Gewoonlijk lees ik die zin als een soort geloofsbelijdenis,
zo in de trant van die discussie in het evangelie waar Jezus zijn leerlingen vragen wie zij
zeggen dat hij is. Maar vanwege die hele tekst van Paulus, denk ik ook dat we dat 'zeggen',
breder moeten verstaan. Paulus maakt namelijk duidelijk dat de Geest ook met gaven komt.
Zoals we in de sequentie gezongen hebben: dator munerum, gever van gaven. De gast van
onze ziel (hospes animae) komt met een cadeau of zelfs met meerdere. En die cadeaus
helpen ons in ons doen en laten te laten zien dat wij gedoopt zijn in de naam van de Vader
en de Zoon en de Geest en dat wij Christenen zijn, terecht naar Jezus de Christus heten.

We hebben niet het hele betoog van Paulus gehoord. In het gedeelte dat weggelaten is,
noemt Paulus een aantal gaven. Meestal ben ik niet zo gelukkig wanneer er geknipt en
geplakt wordt, maar vandaag ben ik blij dat we die opsomming van gaven niet gehoord
hebben, omdat het om nogal uitzonderlijke gaven gaat. Maar liggend onder de koepel zag ik
niet de absis met dat mooie hemelse mozaïek, maar wel die schilderingen waarin Piet
Gerrits in het gewone leven dat hij in het Heilig Land gezien heeft en opgetekend heeft de
werkzaamheid van de Geest geschilderd heeft. Paus Franciscus heeft gepleit voor het
herkennen en het erkennen van een gewone heiligheid. Op de absis en ook in de Mariakapel
zie je de bijzondere heiligheid, op de schilderingen de gewone heiligheid, de werkzaamheid
van de Geest in het gewone leven. En ook dat kwam binnen toen ik daar onder de koepel
lag en niet de absis zag, maar wel die schilderingen. Ik wil op éen schildering wijzen, niet op de eerste van de reeks schilderingen rechts voor, op Petrus en de anderen die op Pinksteren
naar buiten komen, maar op de laatste van de serie, links achter: de apostelen in vergadering bijeen. Ze luisteren naar elkaar. Niet voor niets wordt die vergadering gezien als de basis voor het synodale proces waar ook deze paus voor ijvert. Een proces waarin we serieus nemen dat ieder van ons de Gave van de H. Geest ontvangen heeft, en met die Gave ook gaven, voor onszelf en vooral voor anderen.

Overwegingen