De mevrouw van het Olympisch Committee moest er zelfs bij huilen, maar regels zijn regels en die
Oekraïnse sporter mocht niet met die helm op deelnemen, de helm die hij de helm der
herinnering noemt, omdat daar de gezichten op staan van Oekraïnse sporters op staan die zijn
omgekomen in die afschuwelijke oorlog, die helm die hij niet alleen bij de trainingen wilde dragen
maar ook bij de echte wedstrijd. Een incident, maar wel een incident dat iets belangrijks bloot legt.
Het belang én het ongemak van regels.

In het coalitieakkoord dat de drie partijen die binnen kort gaan regeren gesloten hebben staat vrij
in het begin onder het kopje ‘een slagvaardige overheid’ dat er niet nog meer regels moeten
komen, maar dat ze gaan starten met het verminderen van minimaal 500 regels en dat
verminderen komt regelmatig terug in de rest van het stuk, bijvoorbeeld in de paragrafen over de
gezondheidszorg. Tegelijkertijd worden ook nieuwe, strengere regels aan gekondigd voor
bijvoorbeeld kindgerichte marketing. In het stuk wordt natuurlijk ook gesproken over de
rechtstaat, over de bedreigingen en over het handhaven. Er wordt zelfs een onderdeel aan gewijd
met als kopje: veilig zijn in een sterke rechtstaat. Dat kan niet zonder regels.

Wat speelt bij de Olympische Spelen en in dat coalitieakkoord, speelt ook allerlei andere niveaus.
In de EU merken we dat de regel dat ieder lidstaat moet instemmen met belangrijke beslissingen
frustrerend werkt en dat een Europa in twee of meer snelheden voor de hand lijkt te liggen.
Tegelijkertijd wordt ook door Europese leiders het belang van internationale regels benadrukt
tegenover leiders die zich niet veel aantrekken van die regels. Op de radio hoorde ik een
rapportage over carnaval in den Bosch waarin een van de mensen nauw betrokken bij Oeteldonk
zich erover beklaagde dat mensen van buiten kwamen die zich niet hielden aan de regels, of er
niet van af wisten, waardoor het eigene en unieke van de Oeteldonkse carnaval onder druk stond.

Wat we op allerlei niveaus meemaken in onze samenleving is niet iets dat alleen van onze tijd en
van onze samenleving is, maar van alle tijden en van alle samenlevingen. Het is dan ook niet
verwonderlijk dat zowel in het Oude als in het Nieuwe Testament aan het belang én het ongemak
van regels aandacht gegeven wordt en wel grote aandacht. Vandaag horen we dat terug in de
twee lezingen.

De eerste lezing komt uit het boek Jezus Sirach, een boek dat tot de wijsheidsliteratuur van het
Oude Testament behoort, geschreven in een periode van internationale onzekerheid, een periode
waarin tradities niet meer vanzelfsprekend zijn, waarin mensen min of meer gedwongen worden
na te denken over hun leven, over de zin van het leven. Jezus Sirach is iemand die veel gereisd
heeft, veel gezien heeft en daardoor zijn eigen Joodse traditie heeft leren waarderen. Hij is een
leraar die in een boek inzichten verwoordt die hij in de loop van zijn leven heeft ontdekt en hij
doet dat in soms korte spreuken.

In het gedeelte dat we gehoord hebben benadrukt hij de verantwoordelijkheid van de mens om
bewust te leven, om keuzes te maken. Jezus Sirach zegt hier iets dat ook Mozes tegen het eind van
zijn leven de Israëlieten voorhoudt voor ze het beloofde land binnen trekken: een keuze tussen
voorspoed en tegenspoed, tussen dood en leven (Dtr. 30, 15). Ook Jezus Sirach gebruikt hier een
zwart-wit tegenstelling: water en vuur. En net als Mozes praat hij over dood en leven, over goed
en kwaad. Mozes praat ook over de geboden van God, de regels van God en net als Mozes wijst
Jezus Sirach daarop. De beginzin van het gedeelte dat we net gehoord hebben, is een zin om even bij stil te staan, omdat daar het verband tussen regels en leven naar voren komt. “Wanneer gij de geboden wilt onderhouden, dan zullen zij u behouden, als gij erop vertrouwt , zult gij leven.” Als je voor de regels van God kiest, dan kies je voor regels die het leven mogelijk maken, niet voor regels die het beknotten of zelfs onmogelijk maken. Als je voor de regels van God kiest, kies je niet voor ongeregeld leven, waar modieuze influencers je van hype naar hype drijven. Als je voor de regels van God kiest, kom je niet terecht in een rechteloze maatschappij, waar de macht van sterkste
geldt.

Als Mozes en Jesus Sirach over de geboden van God spreken, hebben ze natuurlijk ook de tien
geboden in hun achterhoofd. De term ‘tien geboden’ staat niet in de Schrift: die wordt pas later
gebruikt voor die tien regels die ook wel de tien woorden genoemd worden. Die tien geboden
klinken op het eerste gehoor als verboden, maar als je erover nadenkt zijn het regels die het leven
mogelijk maken. Zonder de regel ‘gij zult niet doden’ is niemand zeker van zijn of haar leven en
hoe kun je dan leven? Zonder de regel ‘gij zult niet stelen’ is niemand meer veilig in eigen huis en
hoe kun je dan leven? Zonder de regel ‘gij zult geen echtbreuk plegen’ is er geen basis voor
vertrouwen onder mensen en hoe kun je dan leven? Zonder ‘gij zult niet liegen’, regeert inderdaad
de leugen, bepaalt AI-nep de werkelijkheid en de waarheid en hoe kun je dan leven? Die regels
van God maken het leven mogelijk. Tegen die regels in gaan is dan ook levensgevaarlijk. Het gaat
inderdaad om een zwart-wit keuze tussen dood en leven.

Dat is ook te merken bij het gedeelte uit de Bergrede dat we gehoord hebben. In het Leerhuis
hebben we vorig jaar gedeelte van het commentaar van Augustinus op de Bergrede gelezen. Geen
gemakkelijk commentaar dat je snel even kunt lezen, maar een tekst die om nadenken vraagt.
Daarom heel geschikt voor die bijeenkomsten waarin we naar elkaar luisteren om samen dichter
bij die Bergrede te komen. Van die bijeenkomsten herinner ik mij dat prikkelende commentaar van
Augustinus op wat volgt op dat lange gedeelte dat we net gehoord hebben. Oog om oog tand om
tand, linkerwang rechterwang. Dat prikkelende commentaar kan ons ook helpen, denk ik, om het
gedeelte dat we net gehoord hebben te begrijpen.

Augustinus verstaat die opmerking oog om oog tand om tand als een regel die geweld inperkt en
die dus de spiraal van geweld in feite doorbreekt, omdat ze die stopt. Dat is al heel wat. Dat is al
gerechtigheid. Dat is wat Jezus de gerechtigheid van de schriftgeleerde en Farizeeën noemt. Daar
doet hij wat laatdunkend over, maar ik denk dat is niet niks. Wanneer je het mateloze geweld van
ICE in de VS ziet, dan realiseer je je hoe belangrijk die gerechtigheid is, hoe belangrijk het is geweld
binnen de perken te houden. Dan zie je hoe belangrijk het is dat, wanneer bij ons geweld gebruikt
wordt dat niet proportioneel is, een bestraffing plaats vindt, zoals laatst die politieman in Utrecht.
Maar zegt Jezus in de Bergrede, dat is het begin en wil je een stap verder komen, wil je in het
Koninkrijk van God leven dan moet je ook na durven denken over je mentaliteit. Verborgen vaak
en niet altijd duidelijk. Wat voor geweld zit daarin en durf je dat onder ogen te zien, durf je daar
wat aan te doen. Gerechtigheid is al heel wat, maar die ene stap verder daar gaat het om .