Inleiding

Ook vandaag op deze derde zondag van Pasen, horen we een verhaal over Pasen, horen we een
verhaal over de verrijzenis. Ook vandaag krijgen we geen beschrijving te horen van de verrijzenis,
maar krijgen we weer de reactie van leerlingen te horen. Op Paasmorgen hebben de kinderen hier
het spel gespeeld van Maria Magdalena die haar Jezus zoekt en tot haar verrassing de verrezen
Heer herkent wanneer de tuinman haar naam noemt. De vorige week hebben we de reactie van
Thomas gehoord die de wonden wilde zien en ze ook te zien kreeg. Vandaag horen we de reactie
van de leerlingen die op Pasen teleurgesteld naar Emmaus gaan en ontdekken dat de vreemdeling
die zij onderweg ontmoeten de verrezen Heer is. Vanaf de volgende week lezen we gedeelten uit
het evangelie van Johannes, die onze aandacht richten op Jezus. Maar vandaag dus nog op de
reactie van de leerlingen. Op ons?

Preek

Ik was er niet naar toegegaan om Rembrandt te zien, naar dat kleine museum in Parijs. Ik was na
jaren weer in Parijs, eind vorig jaar, bijna een week: kerk in en kerk uit, museum in en museum
uit. Heerlijk. Ik had van te voren wel een lijstje gemaakt, maar ik weet uit ervaring dat je ook moet
improviseren en dat je open moet staan voor het niet geplande, voor het onverwachte. Ik zag
ergens dat in een klein museum, dat eigenlijk een grote stadsvilla is, een aparte tentoonstelling
was die ik wel wilde zien. En ik was niet de enige. Keurig ’s morgens in de rij gestaan en die
tentoonstelling was de moeite waard. Maar uit de literatuur wist ik ook dat in de vaste collectie
een schilderijtje van Rembrandt moest hangen ongeveer 40 bij 40 en ik ben toen daar naar op
zoek gegaan. Toen ik alle kamers en zaaltjes voor de derde keer door gelopen had, ben ik maar
gaan vragen waar het hing. Het werd gerestaureerd. Ik heb het toen maar op internet opgezocht
en weer thuis ook in de boeken die ik heb met het werk van Rembrandt.

Jammer dat ik het niet in het echt heb gezien, want het is een heel apart schilderijtje. Je ziet Jezus
als een schaduw, en de man aan tafel in het volle licht. Je ziet Jezus wel en profile, de man aan
tafel zie je en face en je ziet de verbazing op zijn gezicht: hij herkent Jezus bij het breken van het
brood. Op de achtergrond zie je nog iemand, in het donker, maar ook met wat licht en als je goed
kijkt ,kun je zien dat het een vrouw is. De titel van het schilderijtje is ‘Christus in Emmaus’. Het is
een apart schilderijtje, om meer dan een reden.

Allereerst omdat Rembrandt de twee Emmausgangers als man en vrouw heeft afgebeeld. Op een
ander schilderij van Rembrandt dat ik ook in Parijs zag , maar dan in het grote Louvre, kun je ook
zien dat Rembrandt een man en een vrouw heeft geschilderd. Meestal worden de Emmausgangers
als twee mannen afgebeeld, Piet Gerrits heeft dat ook hier gedaan in de sacramentskapel. Doordat
Rembrandt een man en een vrouw schildert vult hij iets in dat de evangelist Lucas open heeft
gehouden: die noemt maar één naam. Hij zegt niet dat die ander een man is. Het kunnen dus ook
man en vrouw zijn. Rembrandt schildert man en vrouw en daarmee wordt het een verhaal over
ieder van ons.

Vervolgens is het een apart schilderijtje omdat Rembrandt Jezus zo schildert dat je hem eigenlijk niet goed ziet: je ziet wel zijn contouren, maar op dat andere schilderij in het Louvre zit Jezus ook
aan tafel, maar dan tussen de twee Emmaus gangers en je kijkt Jezus ook aan. De verbazing en de ontdekking, die toch een onderdeel van het verhaal zijn, is op dat grote schilderij niet zo zichtbaar als op dit kleine schilderijtje, zoals Piet Gerrits in onze kerk ook heel mooi de verbazing van Maria Magdalena geschilderd heeft wanneer ze ontdekt dat de tuinman de verrezen Heer is en op die schildering zie je Jezus ook niet duidelijk, alleen maar van achteren.

Pasen is het feest van de verbazing, Pasen is het feest van de verrassing. Misschien is het goed
even stil te blijven staan bij die verbazing, bij die verrassing. Om wat voor verbazing, verrassing
gaat het, want je hebt verbazing en verrassing in soorten, aangename en onaangename en beide
soorten zijn heel gewoon, komen haast dagelijks voor en ook wel verweven met elkaar. Neem nou
die aanval van de huidige president van de Verenigde Staten van America op paus Leo. Verbazing
alom, onaangename verbazing. Ik las in een van de kranten dat alleen Stalin en Hitler in de
moderne tijd zoiets gedaan hadden. En ik las ook dat katholieke leiders in de VS, die gewoonlijk
achter die president en zijn programma staan onaangenaam verrast waren en het sterk afkeurden
en excuses eisten. Maar ook aangename verbazing. In een paar columns in kranten die nu niet
erom bekend staan dat ze kerk en geloof geïnteresseerd zijn of alleen maar als het om schandalen
gaat, werd vol bewondering over paus Leo gesproken als een van de weinige wereldleiders die de
wereldwijde waanzin waarin we terecht gekomen zijn ook als waanzin durft te noemen en luid en
duidelijk zegt dat dit niets met het geloof in God of met Christus te maken heeft, ook al beroepen
allerlei mensen uit de kringen rond die president zich wel op het christelijk geloof en de Schrift.
Denk maar aan dat plaatje dat die president heeft laten verspreiden waarop hij als Christus staat
afgebeeld of aan opmerking van die vice-president die vindt dat de paus zich beter bij morele
kwesties kan houden, alsof die zinloze oorlog, die duizenden doden, die ongelooflijke schade aan
mensen en materieel geen morele kwestie is, of aan die minister van oorlog die een tekst uit de
Schrift citeert die niet in de Schrift blijk te staan.

In zekere zin ben ik niet meer verrast door wat die president doet en zegt, omdat ik niets goeds
meer van hem verwacht. Maar ik merk dat ik wel verrast ben door paus Leo, niet omdat ik niet
gehoopt had dat hij zich zou uitspreken, maar omdat ik ook weet dat om allerlei diplomatieke en
politieke redenen mensen in machtsposities niet zo uitgesproken zijn. Ook dat hebben we deze
week duidelijk kunnen zien bij dat bezoek van onze koning en koningin. Dat de paus zich wel
duidelijk uitspreekt verraste mij aangenaam.
Ik noem deze, hoop ik, herkenbare emoties rond verbazing en verrassing, omdat ze ons kunnen
helpen wat dichter bij die Emmausgangers te komen. Die twee mensen, die man en die vrouw, zijn
duidelijk teleurgesteld. Wij leefden in de hoop, zegt een van hen. En die hoop is verdwenen, ze
praten erover als verleden tijd. Leefden. Als ik het verhaal goed lees trekken ze de consequenties
dat die hoop verdwenen is. Ze zijn op weg naar hun huis. Zij hebben zich grondig vergist. Terug
naar af. Herkenbaar. Er zijn momenten - en ik denk niet dat ik hier alleen in sta - waarop ik kijkend
naar de wereld, naar ons land, naar de kerk, naar de spelletjes die gespeeld worden in de politiek,
de talkshows de talkshows laat zijn, me afsluit van nieuws. Terug naar af.

Maar dan gebeuren er twee dingen waardoor die Emmausgangers terug gaan naar Jerusalem,
naar de anderen. Twee dingen die ons misschien kunnen helpen. Onderweg legt die vreemdeling
hen de Schrift uit, vertelt verhalen. Hoop, las ik gisteren in een krant is ‘een gedeeld verhaal’ en
ook ‘verhalen van hoop moet je bijven vertellen’. Wanneer wij hier in de liturgie samen de Schrift
lezen, doen we precies dat. Ik heb de afgelopen week teksten van Thomas van Aquino gelezen
over het Onze Vader, omdat ik gevraagd was een artikel te beoordelen dat ging over Thomas’ visie
op de eerste bede: uw Naam worde geheiligd. Ik heb die teksten in het verleden wel gelezen, maar
nu viel mij op dat Thomas het bidden in het algemeen en het bidden van het Onze Vader in het bijzonder behandelt in het kader van de hoop. Wanneer wij hier samen het Onze Vader bidden
bidden we een gebed vol hoop en oefenen wij de deugd van de hoop.

En wanneer de Emmausgangers thuis komen en die onbekende als gast uitnodigen, wordt die gast
de gastheer. Hij breekt het brood. Elke keer dat we hier samen komen in zijn naam, wanneer we
samen de eucharistie vieren, kan dat weer gebeuren, wij gasten hij gastheer. Tot onze aangename
verrassing.