Iedereen die ook maar een beetje van muziek houdt zal er wel een hebben: een lijst met
favoriete nummers of stukken. Ik zal nu niet mijn lijstje noemen of beter gezegd lijst want er
staan heel wat nummers op, maar ik wil er één noemen: het begin van de muziek die Joseph
Haydn heeft gecomponeerd bij het verhaal van de schepping. De verteller, een bas, zingt dat in
het begin God de hemel en de aarde schiep en het koor zingt zachtjes dat de geest van God
over het water zweeft en dat God zegt: er zij licht. En dan gebeurt het: op het moment dat het
licht komt, zingt het hele koor en speelt het hele orkest zo hard mogelijk. De overgang van
duister naar licht kan niet duidelijker verklankt worden en het raakt mij elke keer weer als ik het
hoor. Zoals ik ook elk jaar geraakt wordt bij het binnen brengen van de paaskaars in de donkere
kerk en dan zie dat het licht van de ene kaars door de kerk gaat zodat er als het ware een golf
van licht door de kerk gaat en de duisternis verdwijnt. En als dan ook nog dat prachtige oude
lied aan het licht gezongen wordt, de Exultet.

Elk jaar lezen we in deze wake een lange lezing over de schepping. De lengte is enigszins
gebroken doordat het koor en wij er tussendoor gezongen hebben en het is ook nog
voorgelezen door twee jonge stemmen. Maar toch waarom die lange lezing over de schepping
vanavond?

Dat we die lezing over de doortocht door de zee lezen is duidelijk: dat is wat de Joden vierden
en nog steeds vieren met Pasen, dat is wat Jezus vierde met zijn leerlingen, de doortocht van
slavernij naar vrijheid. Dat we de lezing over het lege graf lezen is ook duidelijk: dat gaat over
Pasen en dat verhaal zie je als het ware in de versiering hier in de kerk. Dat we die tekst lezen uit
Jesaja over naar het water komen en die tekst van Paulus over de doop dat is ook duidelijk: de
paaswake is vanaf het begin verbonden met de doop en dat gaan we straks ook doen, drie
volwassenen dopen en al jaren ook met de hernieuwing van de doopbeloften door iedereen in
de kerk. Maar waarom die lange lezing over de schepping ? Zijn die ander niet genoeg?

Nee. En dat heeft te maken met wat ik net vertelde over die muziek van Haydn en over het
begin van deze viering én het heeft ook te maken met wat er nu in onze maatschappij gebeurt.
De afgelopen jaren hebben we natuurlijk allerlei schokkende gebeurtenissen gekend, aanslagen,
toeslagen affaire, gaswinning in Groningen e.d., maar ik ben niet de enige, denk ik, wanneer ik
zeg dat de situatie waarin we nu terecht gekomen zijn ernstiger is, veel ernstiger. De grote
internationale vanzelfsprekendheden zijn verdwenen, mensenrechten en oorlogsrecht wordt
met voeten getreden en het enige recht dat lijkt te gelden, is het recht van de sterkste.
Wereldwijd zijn mensen afhankelijk van de nukken en grillen van een of twee mannen, en op
sociale media en daarbuiten regeert de leugen. De dreiging van een derde wereldoorlog lijkt
reëler dan ooit.

Met de beelden van de radicale vernietigingen in Gaza, Libanon, Iran, Oekraïne voor ogen - en
dan zien we nog niet eens alles - kunnen we ontdekken waar dat verhaal over de schepping over
gaat en waarom we het vanavond hier gelezen hebben. Ik heb nu over die eerste lezing gepraat
als over een verhaal, maar dat is niet helemaal terecht. Ik kan beter praten over een gedicht met
een refrein. Bij verhaal denk je automatisch aan begin – midden- eind en als je zo luistert of
leest wat we net gehoord hebben, dan luister en lees je gemakkelijk verkeerd en dan mis je
gemakkelijk de diepgang en de diepzinnige gelovige visie die uit dit gedicht spreekt.

Het is geen gewoon verhaal, daarvoor klopt het niet. Hoe kan God op de eerste dag licht
scheppen en zo de eerste dag maken, terwijl hij op de vierde dag pas de zon en de maan en de
sterren schept? Hoe kun je een dag hebben zonder zon – ook al is die niet zichtbaar achter de
wolken? Maar het klopt wel als je je realiseert dat God schept zoals schilders, Rembrandt
bijvoorbeeld, scheppen: die maken eerst de ondergrond klaar en brengen dan de grondkleuren
van de achtergrond aan en daarna gaan ze de figuren en de dingen schilderen waar het om gaat.
De eerste drie dagen schept God de achtergrond, om zo te zeggen het decor en de coulissen;
de tweede drie dagen schept God de voorgrond, de spelers, met als hoogtepunt de schepping
van de mens, mannelijk en vrouwelijk, de hoofdrolspelers. Het begint met chaos, het eindigt
met kosmos, met een orde, een mooie en goede orde. Dat is het refrein dat door dat gedicht
heen klinkt; en God zag dat het goed was,. Stap voor stap schept hij orde in de chaos, totdat het
heel goed is.

Dat is een gelovige visie op de werkelijkheid, een visie die verder kijkt dan de oppervlakte.
Oppervlakkig kun je denken dat er chaos is. Dat dient zich vaak als eerst aan: je ziet troep om je
heen, en dan niet alleen het plastic afval langs de straat of in de zeeën, maar ook de chaos van
oorlogen en geweld, je ziet ziekte en eindigheid om je heen of in je eigen leven, je ziet de
lelijkheid van misbruik en verkrachtingen en ruzies, de lelijkheid van mensen die andere mensen
niet als mensen zien, omdat ze er anders uitzien of anders denken en geloven en ze dus ook
niet als mensen behandelen maar als dieren, ratten noemde die minister van oorlog hen. Maar
als je met gelovige ogen kijkt, zie je geen chaos maar orde, een mooie maar vaak wel verborgen
schoonheid, als je met gelovige ogen kijkt zie je mensen.

Wanneer wij mensen in dat scheppingsgedicht ter sprake komen, komen wij als hoofdrolspelers
op het wereldtoneel. Er worden dan een paar dingen over ons gezegd. Voor vanavond zijn twee
van belang. Allereerst wordt gezegd dat wij als beeld van God geschapen zijn. Beeld van God:
wat betekent dat? Weer niet oppervlakkig: dat wij qua uiterlijk of zo op God lijken. Nee het is
weer een heel fundamentele en diepzinnige uitspraak: dat wij de capaciteit hebben als God te
handelen en te zijn. Anders gezegd: wij kunnen kinderen van God zijn. Kunnen. Dat betekent
dat we niet zomaar kinderen van God zijn, maar daar voor moeten kiezen in ons doen en laten.
En nu wordt het tweede punt dat van ons gezegd wordt van belang. God geeft de eerste mens
de hele schepping om voor te zorgen. Dat staat er niet: ‘voor te zorgen’, er staat in de vertaling
die wij hier gehoord hebben ‘heersen’. En nu worden de andere beelden uit onze samenleving
van belang: het protest tegen de onverschilligheid ten aanzien van ons klimaat, ons milieu. Want
heersen wordt soms, of zelfs vaak, uitgelegd als uitbuiten, uitputten, zonder aandacht voor de
consequenties en risico’s, gebruiken en manipuleren, ingrijpen in natuurlijke processen. Dit is
niet de plek en de tijd om uitgebreid in te gaan op allerlei technische kwesties die met intensieve
landbouw, met de manipulatie met dna bij planten, dieren, mensen, met de Co2 uitstoot enz.
maken hebben, zelfs niet de plek en de tijd om de ingewikkelde ethische kanten die aan die
kwesties zitten ook maar enigszins fatsoenlijk aan de orde te stellen, maar dit is wel de plek en
de tijd om ons ervan bewust te worden, bewust te zijn, dat dat heersen van alles te maken heeft
met het beeld van God zijn, met kind van God zijn. Als wij heersen over de schepping, moet
dat op de zorgvuldige en zorgzame manier van God zijn. Wij zijn geschapen om voor elkaar en
ook voor de andere schepselen om ons heen, voor de dingen en de dieren, voor het water en de
lucht en ga maar door, om voor heel de schepping om ons heen ‘zo goed als God te zijn’
(Oosterhuis). Dan zijn wij ten voeten uit: beeld van God.

Hoe indrukwekkend het begin van deze wake ook is, dat licht dat het duister verdrijft, het hoogtepunt van de paaswake vind ik altijd de hernieuwing van de doopbeloften. Dat is het moment in deze wake waarop we serieus nemen dat we als beeld van God geschapen zijn en waarin we beloven tenminste voor het komend jaar dat we in ons doen en laten zo goed als God zullen zijn. Dat drie mensen gedoopt worden en ook zo goed als God willen zijn, dat versterkt onze hernieuwing alleen maar. Daarom lezen we vanavond dat lange diepzinnige gedicht over de schepping, zodat we ons goed realiseren wat in de doop en in de hernieuwing
van de doopbeloften op het spel staat. Eigenlijk alles.