Preek voor kerstmorgen 2023 Cenakelkerk

Herwi Rikhof

 

Jes. 52,7-10 / Joh. 1,1-18

 

Inleiding
De sfeer op deze kerstmorgen is anders dan de sfeer vannacht. Hoe mooi de nachtmissen ook zijn, pas door deze ochtenddienst wordt het voor mij echt kerstmis. Dat heeft te maken met het evangelie van vanmorgen, dat prachtige gedicht waarmee Johannes zijn evangelie opent. U kent waarschijnlijk die centrale zin: het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond. Maar dat is niet de zin die dit jaar er voor mij uitspringt: dat is de zin ervoor: aan hen die in zijn Naam geloven gaf hij het vermogen kinderen van God te worden. Die zin geeft de diepte aan van het verhaal dat we vannacht hebben gehoord, het verhaal van de herders of preciezer aan het gezang van de engelen, het eerste kerstlied: ‘Eer aan God in de hoge en vrede op aarde aan de mensen die hij liefheeft’. En dat eerste kerstlied is door wat in het Heilig Land gebeurt, door wat in de Oekraïne gebeurt, zeker een lied voor ons vandaag. Vrede op aarde.

 

Preek
Dat eerste kerstlied is het begin van een lied dat we bijna elke zondag zingen: het gloria. Waarom? Omdat we misschien keer op keer herinnerd moeten worden aan wat in dat lied van engelen gezegd wordt, wat in dat lied verbonden wordt: de hemel en de aarde, God en de mens.

Er is een prachtige uitspraak van de kerkvader Iraeneus van Lyon die als het ware een echo is van dat lied en die dat verband tussen hemel en aarde, tussen God en mens nog sterker maakt: de glorie van God is de levende mens. De levende mens. Hoe moet je dat verstaan. Een mens die bestaat? Dat lijkt me te mager. Natuurlijk het bestaan van belang. Een van de slogans in de afgelopen verkiezingsstrijd ging over bestaan, over bestaanszekerheid. Dat zo’n slogan gebruikt wordt, geeft al aan dat bestaan niet zeker en vanzelfsprekend is, dat mensen blijkbaar moeite hebben op hun hoofd boven het water te houden, overeind te blijven. In onze ingewikkelde maatschappij. Maar leven is meer dan bestaan, meer dan louter bestaan.

De engelen zingen over vrede en dat kan dat leven van de mens, van ons, verder in kleuren. Vrede heb je in soorten. De Romeinse historicus Tacitus heeft in zijn verslag van een romeinse veldtocht in Engeland en Schotland rond het jaar 80 ook een rede opgenomen waarin de Schotse legerleider, Calgacus,  zijn troepen toespreekt voor een grote veldslag en deze zin springt eruit. ‘Waar ze een woestijn aanrichten, hebben ze het over vrede’ (ubi solitudinem faciunt pacem appelant). Die vrede is de vrede van onderdrukking en bezetting, die rust en orde is de rust en orde van het kerkhof. Maar dat is niet de vrede waar de engelen over zingen, de vrede die met God van doen heeft. Die vrede is te zien in de kerststal.

Achthonderdjaar geleden heeft Franciscus van Assisi voor het eerst een kerststal, een levende kerststal, onderdeel gemaakt van de viering van het kerstfeest. Dat gebeurde in Greccio, een dorpje in de buurt van Assisi waar hij toen met zijn medebroeders in een kloostertje woonde. De mensen uit de buurt waren uitgenodigd om de viering bij te wonen. En zo begon een mooie traditie, van levende en niet- levende kerststallen in de kerk en bij mensen thuis.

Toen wij een paar weken geleden met de jongeren die zich voorbereiden op het het vormsel bij elkaar waren, hebben we over kerstmis gesproken, hebben we samen het kerstverhaal gelezen dat we ook vanavond gehoord hebben en ook het kerstverhaal dat we de op het feest van de drie koningen zullen lezen. Bij de vragen die ik hun had toegestuurd over die twee verhalen, had ik ook vragen over de kerststal: of in de kerststal ook iets te zien is wat niet in die twee kerstverhalen stond.

De os en de ezel. Waar kwamen die vandaan? Heel eenvoudig: Maria was op de ezel gekomen en de os stond er al, waren de antwoorden. Ze hadden blijkbaar vroeger goed gekeken en geluisterd anar het kerstspel dat altijd aan het begin van kerstavond hier in de kerk gespeeld; wordt. Daarin komen Maria en Jozef met een ezel en daarin zegt een van de herbergiers dat ze wel een in stal kunnen overnachten, daar ligt een os, maar die doet niets. Gewone en voor hand liggende antwoorden, maar ik heb ze proberen duidelijk te maken dat er iets meer aan de hand is met die twee dieren. Die twee dieren zijn ook symbolen, of misschien beter: anti-symbolen. Een ezel is namelijk geen paard. Wanneer Jezus op Palmzondag Jerusalem binnenkomt, komt hij op een ezel, om duidelijk te maken dat hij niet als een krijgsheer de stad binnen komt, maar als een eenvoudige en zachtmoedige zoon van David. En een os is een gecastreerde stier, niet meer een symbool van macht en vruchtbaarheid en economie, maar een symbool van dienstbaarheid en zorg,  een lastdier.

De vrede waar de engelen over zingen is de vrede van de os en de vrede van de ezel, de vrede van de eenvoud en van de zachtmoedigheid, de vrede van de dienstbaarheid en van de zorg. Dat leven maakt ons tot levende mensen, tot de glorie van God hier op aarde.

Maar vanmorgen wordt die levende mens die de glorie van God is niet alleen met ‘vrede’  gekarakteriseerd, maar ook met ‘kind van God’. De kloof tussen hemel en aarde wordt van de kant van God overbrugd, van de kant van Christus ongedaan gemaakt: aan hen die in zijn Naam geloven gaf hij het vermogen kinderen van God te worden. Door mens te worden stelt God ons in staat zijn kind te worden. De kerkvaders spreken over een wonderbare ruil. God wordt mens, zodat wij kunnen delen in zijn leven. En een echo daarvan was te horen in het openingsgebed van vanmorgen:

God op wonderbare wijze hebt Gij de mens geschapen en op nog wonderlijke wijze in zijn waardigheid hersteld. Wij bidden U neem ons op in het goddelijke leven van Hem die ons menszijn heeft willen delen Christus onze Heer.

In elke eucharistieviering bid ik altijd bij het klaar maken van de gaven hardop een gebed dat deze wonderbare ruil prachtig verwoordt:

water en wijn worden een, gij deelt ons mens zijn, gij neemt ons op in uw goddelijke leven.

Zo worden we in elke viering herinnerd aan de menswording Gods. De menswording die voor ons de mogelijkheid schiep kind van God te worden.

Straks krijgt u bij de collecte een kaart, een wat groot uitgevallen prentje, een mooie lokale traditie die door Toon Rabou en Gab Smulders begonnen is. Op die kaart staat op de voorkant een foto die ik gemaakt heb toen we eerder dit jaar met een aantal mensen uit onze parochie in het Heilig Land op pelgrimage waren. Toen kon het nog, nu niet meer door terreur en geweld. We waren ook in Bethlehem, waar dit jaar niet echt kerstmis gevierd kan worden. In de kerk van de herders aan de rand van het stadje heb ik toen de foto gemaakt die op de kaart staat. Die kerk van de herders heeft, net als onze kerk, een koepel en aan de basis van die koepel zijn kleine ramen met telkens een engel tussen die ramen en daaronder staat in het Latijn het gezang van de engelen. Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Ik heb die foto gemaakt, omdat ik een overeenkomst zag met onze kerk, maar door de ontwikkelingen in het Heilig Land heeft deze foto een extra lading gekregen. Op de achterkant vindt u teksten die de lading aangeven.

Waarom zingen we bijna elke zondag dat eerste kerstlied, dat lied van de engelen, over vrede aan de mensen die God liefheeft? Waarom klinkt bij elke eucharistieviering die wonderbare ruil? Omdat we keer op keer herinnerd moeten worden dat er geen kloof meer is tussen hemel en aarde, en dat wij de opdracht hebben de glorie van God in de hemel hier op aarde waar te maken en ons gedragen als zijn kinderen. En dan niet alleen op kerstmorgen.

Meer nieuws

Catechese aanbod in de vastenperiode

Deze vastenperiode wil ik graag een aanbod doen om samen […]

Preek voor de eerste zondag van de vasten  2024  Cenakelkerk

Herwi Rikhof Gen. 9,8-15 Mc. 1,12-15 Zal vanmiddag een bezoeker […]

Preek voor Aswoensdag 2024 Cenakelkerk

Herwi Rikhof  Joël 2,12-18 Mt. 6,1-6.16-18 Her eerste wat vanmorgen […]

Preek voor de Opdracht van de Heer- Maria Lichtmis 3/4 februari 2024  

Herwi Rikhof   Inleiding De kersttijd is liturgisch afgesloten met […]

Preek voor de vierde zondag door het jaar 27/28 jan. 2024 Cenakelkerk

Foto Arjan Bronkhorst Herwi Rikhof   Deut. 18,15-20 / Mc. […]