Preek voor Allerheiligen Allerzielen 5-6 november 2022 Cenakelkerk

Preek voor Allerheiligen Allerzielen   5-6 november 2022                 Herwi Rikhof

Apok. 7,2-12 / Mt. 5,1-12a

 

Misschien was het toeval, maar hoe dan ook, wel opvallend. In de week van Allerheiligen-Allerzielen twee keer een Requiem in het nieuws. Een keer vanwege een klimaatactivist die tijdens een uitvoering van het Requiem van Verdi begint te schreeuwen en een keer vanwege een wereldpremière van een requiem van een Nederlandse componist, Joey Roukens, het Bosch Requiem. Dar Bosch Requiem staat in de lange traditie van requiems, is ook gebaseerd op de Latijnse tekst die Mozart, Verdi en zovele andere componisten gebruikt hebben, maar met weglating van gedeelten die Roukens ‘te beladen’ vond en met toevoeging van moderne gedichten over de dood, zoals ook Benjamin Britten in zijn War Requiem, geschreven na de Tweede Wereld Oorlog, gedichten heeft toegevoegd van een dichter die in de Eerste Wereldoorlog gesneuveld is. Ik heb dat nieuwe Bosch Requiem nog niet gehoord en ik heb ook niet kunnen zien wat de componist heeft weggelaten en wat toegevoegd, maar ik vind die opmerkingen over ‘te beladen’ teksten wel intrigerend. Het lijkt me namelijk dat teksten over de dood vaak beladen zijn en dat goede teksten over de dood te beladen moeten zijn, moeten schuren.

Het gedicht dat Joost van den Vondel schreef bij de uitvaart van zijn dochtertje Saertje begint met: ‘Een felle Doot die nu geen wit magh zien, verschoont de grijze liên’, en het gedicht dat hij schreef bij de dood van zijn zoontje Constantijn eindigt met ‘Eeuwigh gaat voor oogenblick’. Twee beladen zinnen, de eerste een al te herkenbare klacht over het te vroeg sterven van een kind vóór haar ouders of grootouders: ‘Een felle Doot die nu geen wit magh zien, verschoont de grijze liên’. De tweede een troost, een poging tot troost die hoe goed bedoeld ook blijft schuren, ‘Eeuwigh gaat voor oogenblick’. Hoezo?

Deze zin is duidelijk een gelovige zin, een christelijke zin. En dat schuren hangt daar mee samen. Veel van onze gelovige uitspraken schuren. Neem nu de zaligsprekingen die we gehoord hebben. In de nieuwste vertaling wordt niet ‘zalig’ gebruikt, maar ‘gelukkig’ en daardoor worden ze nog schurender. Want bij ‘zalig’ kun je altijd nog denken dat het over anderen gaat, over die mensen die we straks in de litanie van alle heiligen horen, mensen zoals Titus Brandsma, of Peerke Donders. Maar bij ‘gelukkig’ gaat het ook over ons, of preciezer: gaat het over ons, want wie van ons wil nu niet gelukkig zijn?

Maar dan komt natuurlijk de vraag op: wanneer ben je dan gelukkig? Wat maakt je gelukkig? Ben je gelukkig als je mooi woont? Ben je gelukkig als je een goede baan hebt en je carrière maakt? Ben je gelukkig als je genoeg geld hebt om te doen wat je wilt doen? Ben je gelukkig als je gezond bent? Ben je gelukkig als, als…

Jezus noemt een achttal groepen ‘zalig’, ‘gelukkig’. Zijn het groepen die in zijn maatschappij en zijn tijd gelukkig gevonden werden? Nee. Zijn het groepen die in onze maatschappij en onze tijd gelukkig gevonden worden? Nee. Toen schuurden die zaligsprekingen, nu schuren die zaligsprekingen nog. Ze schuren omdat het Rijk der hemelen, waarmee Jezus begint en eindigt niet naadloos samenvalt met zijn maatschappij en met onze maatschappij. Misschien schuurt van die acht zaligsprekingen die van de barmhartigheid wel het meeste.

Paus Franciscus kondigde zo’n zeven jaar geleden een speciaal jubileumjaar van de barmhartigheid af. Bij dat jaar hoorde een logo dat hier weer staat en een motto: barmhartig zoals de Vader. In de bulle waarmee de paus dat speciale jubileum jaar afkondigde maakt hij een opmerking die ik me altijd herinner wanneer ik die zaligspreking over de barmhartigheid lees: ‘als God zichzelf zou beperken tot rechtvaardigheid zou hij ophouden God te zijn.’ Wij leven in een maatschappij waarin rechtvaardigheid grotendeels gewoon is, waarin we zonder al te veel problemen kunnen protesteren tegen onrechtvaardigheid. Er zijn heel wat landen waar dat niet het geval is. Maar barmhartigheid gaat een stap verder dan rechtvaardigheid. Een stap die niet altijd gemakkelijk is en zeker niet vanzelfsprekend.

‘Zalig de barmhartigen want zij zullen barmhartigheid ondervinden’. Die passieve formulering ‘zullen barmhartigheid ondervinden’ is een eerbiedige formulering om over God te spreken, over God de zich niet beperkt tot rechtvaardigheid, over God die  barmhartige is. Als wij barmhartig zijn, zijn wij echt kinderen van God. Willen we dat geluk?

Meer nieuws

Kom ook Kindje Zoeken bij de Cenakelkerk op zondag 18 december

Zondagmiddag 18 december is er voor kinderen van 4 tot […]

Overweging 2e zondag Advent 2022, door Pastoor Jacques Grubben

Jaarlijks mag ik na Kerstmis verstillen in een retraite. Van […]

Lezingenreeks winterwerk

Op dinsdag 17 januari organiseert de Commissie Winterwerk een lezingavond […]

Vieringen in december in de Cenakelkerk

Zaterdag 3 december 17.00 uur 2e Advent – Eucharistieviering Zondag […]

Preek voor de eerste zondag van de advent 2022 Cenakelkerk

Preek voor de eerste zondag van de advent 2022                  […]