Pinksterpreek voor 6 juni 2022

Preek voor Pinksteren 2022               Cenakelkerk

 

Inleiding

 

Vandaag op het feest van Pinksteren horen we niet het bekende verhaal van de storm en de vurige tongen en de vreemde talen, het verhaal dat hier in de kerk afgebeeld is in de koepel en op dat eerste paneel rechts boven, het verhaal over de werkzaamheid van de Heilige Geest dat zulke tegengestelde reacties oproept, van verbazing over wat er gebeurt tot de suggesties dat de apostelen dronken zijn. Vandaag horen we als eerste lezing een tekst van Paulus waarin hij dat verhaal van Pinksteren, dat verhaal over de werkzaamheid van de Geest verdiept en tegelijkertijd verbreed: Paulus maakt duidelijk dat Pinksteren het feest is van de kerk van alle tijden.

 

Preek

 

Advertenties verouderen. Als je advertenties ziet van een paar jaar geleden, zie je dat haast direct: andere kleding, andere kapsels, maar ook andere mensen, alleen witte mensen, en als je goed kijkt ook andere rol patronen: vrouwen doen de huishouding en mannen de tuin of doe-het-zelf klussen. Niet dat ik er echt opgelet heb, – ik kijk dan ook bijna niet naar advertenties op de tv  – maar die advertenties waar het product van een duidelijk herkenbaar merk vergeleken wordt met met een product met onbekend merk lijken ook verouderd te zijn. Ik zie ze tenminste niet meer. Misschien dat de mensen achter de advertenties gemerkt hebben dat dat soort vergelijkingen niet werken, niet echt overtuigen, een soort schijn-helderheid oproepen.

 

Is de tekst van Paulus ook verouderd? Is zijn argumentatie die hij zo duidelijk op tegenstellingen bouwt nog overtuigend? Roept hij niet een schijn-helderheid op? Er is aanleiding genoeg om die vragen te stellen: niet alleen vanwege de tekst die we gehoord hebben, maar ook vanwege Paulus. Hij is getraind als een Schriftgeleerde, die geleerd heeft teksten te lezen en uit te leggen, geleerd heeft zijn uitleg te beargumenteren en zijn toehoorders en lezer te overtuigen.

 

Toen ik jaren geleden een college moest geven over de Heilige Geest heb en bij de voorbereiding daarvan allerlei commentaren op Paulus heb gelezen, merkte ik dat bij al de commentaren de religieuze achtergrond van de schrijver duidelijk en soms te duidelijk was: de katholieken en de protestanten waren er zo uit te pikken. En ik ben toen alle teksten van Paulus over de Heilige Geest zorgvuldig gaan lezen met een aantal ‘gewone’ vragen. Nou ja gewoon, vragen die bij mij opkomen door mijn training en interesse in taal.  Welke werkwoorden gebruikt Paulus? Wie is het onderwerp? Wat doet hij met taal als hij over de Heilige Geest spreekt: stelt hij vast of  maakt hij een terzijde opmerking gebruikt hij een vaststaande formule of argumenteert hij? De antwoorden op die vragen zijn heel belangrijk geworden voor mijn denken over de Heilige Geest. Een van die antwoorden was dat Paulus heel vaak argumenteert: hij wil iets duidelijk maken, hij wil zijn lezers overtuigen en daarbij gebruikt hij keer op keer tegenstellingen. De volgende vraag, vragen  waren dan: waarom is dat voor hem zo belangrijk?  is dat toch een soort reclamespelletje, een retorische truc of gaat het dieper?

 

Ik ben er meer en meer van overtuigd geraakt dat het voor Paulus geen spelletje is, maar dieper gaat. Hij moet aan pas-gedoopten, aan mensen die met water en geest zijn gedoopt, aan mensen die christen geworden zijn, uitleggen wat die doop met water en geest betekent, wat die naam christen, met de Geest gezalfd, betekent. Het nieuwe, het uitdagende van hun geloof, van  hun doop, wil hij uitleggen en dat kan hij alleen maar doen met behulp van tegenstellingen. In verschillende brieven legt hij dat met verschillende termen uit, maar telkens gaat het om hetzelfde. In de tekst die we net gehoord hebben, verwoordt hij dat fundamentele inzicht met de tegenstelling zelfzuchtig/ zelfgenoegzaam enerzijds en Geest anderzijds of zoals het in het Grieks letterlijk staat: vlees tegenover Geest.

 

Ik vermoed dat de vertalers gedacht hebben dat ‘vlees’ verkeerde associaties oproept. In alle recente vertalingen die ik heb wordt vlees meestal niet gebruikt, maar wordt ‘menselijke natuur’ of in de nieuwe vertaling ‘aards’ gebruikt. Als Paulus ‘vlees’ gebruikt, bedoelt hij onze menselijke conditie, en dan vooral onze brekelijkheid, onze vergankelijkheid, onze eindigheid. En dan wijst hij erop dat, zoals heel gewoon is bij ons, dat we op verschillende manieren met de gegevens in ons leven kunnen omgaan. We kunnen die gegevens niet ontkennen, maar we kunnen ons er bij neerleggen, of we kunnen ze wel erkennen, maar ons doen en laten er niet door te laten bepalen en beperken. Meteen aan het begin formuleert Paulus dat heel helder:

zij die leven volgens het vlees (zelfzuchtig leven) kunnen God niet behagen. Maar uw bestaan wordt niet beheerst door het vlees (zelfgenoegzaamheid),  maar door de Geest, omdat de Geest van God in u woont

Als hij in onze tijd en aan ons geschreven zou hebben zou misschien de termen ‘waarden en normen’ gebruikt hebben en dan gezegd hebben dat de waarden en normen van de samenleving niet dezelfde zijn als de waarden en normen van ons geloof. Sterker nog: zijn zijn dikwijls tegengesteld, daarom botsen ze vaak en moeten we keuzes maken.

 

Nu zou je kunnen tegenwerpen dat er toch een groot verschil is tussen de tijd van Paulus en van ons.  Daar zitten toch eeuwen christendom tussen, eeuwen waarin het christendom de waarden en normen van de maatschappij bepaald heeft? Dat is zeker het geval, en er zijn ook duidelijk sporen van het christendom, van de waarden en normen van ons geloof bespeurbaar in onze samenleving, – nog bespeurbaar moet ik zeggen – , maar we merken ook dat ze niet meer vanzelfsprekend zijn, dat wij als christenen een minderheidspositie innemen en dat bijvoorbeeld een van die waarden, de menselijke maat, vergeten is, zoals blijkt uit de discussie over Schiphol deze week in de Tweede Kamer en uit al die andere discussies en affaires.

 

Nu is het tamelijk gemakkelijk om die spanning waar Paulus het over heeft te lokaliseren in de spanning tussen geloof en samenleving, kerk en maatschappij. Het is moeilijker om die spanning ook te lokaliseren in onze kerk, in onze geloofsgemeenschap. En daar nodigt Pinksteren, het feest over de kerk, ons wel toe uit.  Ik vind het heel mooi dat precies voor het Pinksterfeest, het feest van de kerk de bisschoppen de rapporten hebben gepubliceerd die zijn samengesteld op basis van de gesprekken die in onze kerk gehouden zijn als onderdeel van het synodale proces. Het rapport van ons bisdom heeft de titel gekregen: Hoopvol luisteren naar Gods Geest. Ik zal nu niet proberen de meer dan veertig punten samen te vatten, maar wil er twee punten uithalen die met ons als kerkgemeenschap te maken hebben. Een negatief punt en een positief punt

 

Het negatieve punt heeft te maken het thema gezag en participatie. Ik citeer: ‘Vele deelnemers hebben de perceptie dat de Kerk als instituut geen weerwoord duldt, te klerikaal en strak hiërarchisch is, en teveel gericht is op regels. De ervaring is dat dit de participatie niet bevordert, en het verantwoordelijkheidsgevoel van de gelovigen verzwakt.’ (33) Dit raakt wat Paulus vandaag zegt over de Geest van kindschap die we ontvangen hebben, niet de geest van slaafsheid.

 

Het positieve punt heeft te maken met het brede verlangen naar vorming: ‘Er mag meer aandacht komen voor investeren in geloofsontwikkeling. Vorming is hier belangrijk bij, er is veel vraag naar. Dit geldt zowel voor lekengelovigen als pastorale krachten.’ (4) Paulus noemt dat niet in het gedeelte dat we gelezen hebben maar we horen Jezus vandaag wel zeggen bij zijn afscheidsrede: dat de Geest ons zal helpen en leren. Het verlangen naar vorming is het verlangen naar de Geest.

 

‘Allen die zich laten leiden door de Geest zijn kinderen van God’ schrijft Paulus. Een uitspraak die kernachtig onze waardigheid en verantwoordelijk formuleert, een uitspraak die over de eeuwen heen ons nog steeds kan inspireren en motiveren. ‘Allen die zich laten leiden door de Geest zijn kinderen van God’. Wij dus.

Meer nieuws

Overweging, 7 augustus, 19e zondag 2022 C door pastoor Jacques Grubben

Al het aardse is betrekkelijk want alles is ons toevertrouwd. […]

Vierdaagse mis 2022

De Vierdaagse mis van 17 juli jl in een fotoreportage. […]

Preek voor de achttiende zondag door het jaar 2022 Cenakelkerk  

Preek voor de achttiende zondag door het jaar 2022             […]

Op vakantie in de Cenakelkerk

Ontdek deze zomer de verhalen van de Cenakelkerk tijdens twee […]

Overweging 16/17 juli 2022  Cenakelkerk

Overweging 16/17 juli 2022  Cenakelkerk Eerste lezing Genesis 18, 1-10a […]